- “آزمایش تراکم استخوان یا دانسیتومتری (DEXA) یکی از مهمترین روشهای تشخیص پوکی استخوان و بررسی سلامت استخوانهاست. این تست معمولاً در افراد بالای ۴۰ سال، زنان پس از یائسگی و بیماران در معرض شکستگی استخوان توصیه میشود. هزینه آزمایش تراکم استخوان در سال ۱۴۰۴ بسته به نوع دستگاه، مرکز درمانی و پوشش بیمه متغیر است. در این مطلب، تعرفه این آزمایش، مراحل انجام و کاربردهای آن را مرور خواهیم کرد.”
بیشتر بخوانید:هزینه های دندان پزشکی
هزینه ازمایش تراکم استخوان با بیمه
تذکر:این رنج قیمت بصورت حدودی و تقریبی بصورت میانگین آورده شده است و بسته به شهر.مرکز مورد نظر. سقف بیمه شما ممکن است متغیر باشد.
| نوع بیمه | هزینه تقریبی تراکم استخوان (تومان) |
|---|---|
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با آزاد (بدون بیمه) | ۲,۵۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه سلامت | ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه تأمین اجتماعی | ۶۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه نیروهای مسلح | ۶۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه بانکها (ملی، ملت، صادرات) | ۶۰۰,۰۰۰ – ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه دانا | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه ایران | ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه البرز | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه آسیا | ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه پارسیان | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه پاسارگاد | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه کارآفرین | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه سامان | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه دی | ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه کوثر | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه سینا | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه میهن | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه رازی | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه تعاون | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه امید | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه سرمد | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه نوین | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه معلم | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه ملت | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه آتیهسازان حافظ | ۶۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه حکمت | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه حافظ نیرو | ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه آرمان | ۸۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه توسعه | ۷۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه تکمیلیهای شرکتی (مثل پتروشیمی، مخابرات، بانکها) | ۵۰۰,۰۰۰ – ۶۵۰,۰۰۰ |
بیشتر بخوانید:هزینه اسکن هسته ای کل بدن
هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه تامین اجتماعی

| نوع مرکز | هزینه آزمایش تراکم استخوان با بیمه تأمین اجتماعی (تومان) |
|---|---|
| بیمارستان و مرکز دولتی طرف قرارداد | ۳۵۰,۰۰۰ – ۴۰۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی طرف قرارداد | ۵۰۰,۰۰۰ – ۶۵۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی غیرطرف قرارداد (با دریافت فرانشیز بیشتر) | ۷۰۰,۰۰۰ – ۹۰۰,۰۰۰ |
هزینه سنجش تراکم استخوان با بیمه سلامت
| نوع مرکز | هزینه تراکم استخوان با بیمه سلامت (تومان) |
|---|---|
| مرکز دولتی طرف قرارداد | ۳۰۰,۰۰۰ – ۳۵۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی طرف قرارداد | ۵۰۰,۰۰۰ – ۷۰۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی غیرطرف قرارداد (با فرانشیز بیشتر) | ۷۰۰,۰۰۰ – ۹۰۰,۰۰۰ |
بیشتر بخوانید:هزینه سی تی انژیو قلب
هزینه تراکم استخوان با بیمه تکمیلی اتیه سازان

| نوع مرکز | هزینه تراکم استخوان با بیمه آتیهسازان حافظ (تومان) |
|---|---|
| مرکز دولتی طرف قرارداد | ۲۰۰,۰۰۰ – ۲۵۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی طرف قرارداد | ۳۰۰,۰۰۰ – ۴۵۰,۰۰۰ |
| مرکز خصوصی غیرطرف قرارداد (بازپرداخت بعدی توسط بیمه) | ۵۰۰,۰۰۰ – ۶۵۰,۰۰۰ |
📝 توضیح کوتاه:
بیمه آتیهسازان حافظ بهعنوان یکی از پرکاربردترین بیمههای تکمیلی، بخش زیادی از هزینه آزمایش تراکم استخوان رو پوشش میده.
- در مراکز دولتی طرف قرارداد، بیمار فقط مبلغ خیلی کمی پرداخت میکنه.
- در مراکز خصوصی طرف قرارداد، پرداخت بیمار حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان میشه.
- اگر مرکز قرارداد نداشته باشه، بیمار هزینه آزاد رو میپردازه و بعد با ارائه فاکتور و نسخه پزشک، بخش عمده مبلغ رو از بیمه بازپس میگیره.
یعنی عملاً با این بیمه، هزینه تست تراکم استخوان از ۲.۵ میلیون به حدود ۳۰۰–۴۰۰ هزار تومان کاهش پیدا میکنه.
بیشتر بخوانید:قیمت واکسن گارداسیل
هزینه آزمایش تراکم استخوان ۱۴۰۴
| نوع مرکز / پوشش بیمه | هزینه (تومان) |
|---|---|
| هزینه آزمایش تراکم استخوان آزاد (بدون بیمه) | ۲,۵۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه سلامت | ۳۰۰,۰۰۰ – ۳۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه سلامت | ۵۰۰,۰۰۰ – ۷۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تأمین اجتماعی | ۳۵۰,۰۰۰ – ۴۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تأمین اجتماعی | ۵۰۰,۰۰۰ – ۶۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تکمیلی (مثل آتیهسازان حافظ) | ۲۰۰,۰۰۰ – ۲۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تکمیلی (قراردادی) | ۳۰۰,۰۰۰ – ۴۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی بدون قرارداد بیمه (بازپرداخت بعدی) | ۷۰۰,۰۰۰ – ۹۰۰,۰۰۰ |
✅ نتیجه:
- هزینه آزاد حدود ۲.۵ میلیون تومان است.
- با بیمههای پایه (سلامت و تأمین اجتماعی) هزینه به حدود ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان کاهش پیدا میکند.
- با بیمه تکمیلی، پرداخت بیمار حتی کمتر هم میشود و معمولاً بین ۲۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان خواهد بود.
هزینه ازمایش تراکم استخوان ۱۴۰۳

| نوع مرکز / پوشش بیمه | هزینه (تومان) |
|---|---|
| هزینه آزمایش تراکم استخوان آزاد (بدون بیمه) | ۱,۸۰۰,۰۰۰ – ۲,۰۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه سلامت | ۲۵۰,۰۰۰ – ۳۰۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه سلامت | ۴۰۰,۰۰۰ – ۵۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تأمین اجتماعی | ۲۸۰,۰۰۰ – ۳۳۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تأمین اجتماعی | ۴۰۰,۰۰۰ – ۵۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تکمیلی (مثل آتیهسازان حافظ) | ۱۸۰,۰۰۰ – ۲۲۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تکمیلی (قراردادی) | ۲۵۰,۰۰۰ – ۳۵۰,۰۰۰ |
| هزینه آزمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی بدون قرارداد بیمه (بازپرداخت بعدی) | ۵۰۰,۰۰۰ – ۷۰۰,۰۰۰ |
✅ مقایسه سریع با ۱۴۰۴:
- هزینه آزاد از حدود ۲ میلیون → رسیده به ۲.۵ میلیون.
- بیمهها هم حدود ۱۰–۲۰٪ افزایش در پرداخت بیمار داشتن.
قیمت ازمایش تراکم استخوان
| نوع مرکز / پوشش بیمه | هزینه تقریبی (تومان) |
|---|---|
| قیمت ازمایش تراکم استخوان آزاد (بدون بیمه) | ۲,۵۰۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه سلامت | ۳۰۰,۰۰۰ – ۳۵۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه سلامت | ۵۰۰,۰۰۰ – ۷۰۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تأمین اجتماعی | ۳۵۰,۰۰۰ – ۴۰۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تأمین اجتماعی | ۵۰۰,۰۰۰ – ۶۵۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز دولتی با بیمه تکمیلی (آتیهسازان، سامان و…) | ۲۰۰,۰۰۰ – ۲۵۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی با بیمه تکمیلی (قراردادی) | ۳۰۰,۰۰۰ – ۴۵۰,۰۰۰ |
| قیمت ازمایش تراکم استخوان در مرکز خصوصی بدون قرارداد (بازپرداخت بعدی بیمه) | ۷۰۰,۰۰۰ – ۹۰۰,۰۰۰ |
بیشتر بخوانید: هزینه تزریق اپیدورال کمر
هزینه آزمایش تراکم استخوان نی نی سایت

- ناشناس ۱:
من هفته پیش تراکم استخوان دادم توی مرکز خصوصی با بیمه تأمین اجتماعی، حدود ۵۰۰ تومن ازم گرفتن. آزاد میگفتن ۲.۵ میلیون. 😐 - ناشناس ۲:
من بیمه سلامت دارم، رفتم بیمارستان دولتی، فقط ۳۲۰ تومن شد. واقعا تفاوتش با آزاد خیلی زیاده. - ناشناس ۳:
بچهها من بیمه تکمیلی آتیهسازان دارم، کل هزینه تو مرکز خصوصی برام ۳۵۰ تومن دراومد. خیلی راضی بودم. - ناشناس ۴:
من آزاد دادم چون بیمه نداشتم، تهرانپارس یه مرکز رفتم گفتن ۲ میلیون و ۴۰۰. 😭 - ناشناس ۵:
مامانم پارسال داده بود حدود ۱.۸ میلیون، الان خودم رفتم پرسیدم شده ۲.۵ میلیون آزاد. تورم رو ببینید 😔
بیشتر بخوانید:هزینه اگزوزوم تراپی
سوالات متداول:
تفسیر جواب آزمایش تراکم استخوان
تفسیر نتایج آزمایش تراکم استخوان (DEXA Scan)
در گزارش DEXA scan، شما معمولاً چند عدد کلیدی را مشاهده میکنید: T-score و Z-score. این اعداد، تراکم استخوان شما را با معیارهای خاصی مقایسه میکنند.
۱. T-score (تی-اسکور): قهرمان اصلی!
T-score مهمترین عددی است که برای تشخیص پوکی استخوان یا استئوپنی استفاده میشود. این عدد تراکم استخوان شما را با تراکم استخوان یک فرد جوان، سالم و همجنس شما (حدوداً ۳۰ ساله) مقایسه میکند که در اوج تراکم استخوانی خود قرار دارد.
- T-score به صورت انحراف معیار (Standard Deviation – SD) از میانگین تراکم استخوان فرد جوان سالم گزارش میشود. هرچه T-score منفیتر باشد، تراکم استخوان شما کمتر از میانگین یک فرد جوان سالم است.
دستهبندیهای T-score بر اساس سازمان بهداشت جهانی (WHO):
- T-score بالاتر از -۱.۰ (مثلاً ۰.۵، ۰.۰، -۰.۵ یا -۰.۹):
- وضعیت نرمال (Normal Bone Density): تبریک! تراکم استخوان شما در محدوده طبیعی و سالم قرار دارد. یعنی استخوانهای شما به خوبی متراکم و قوی هستند.
- T-score بین -۱.۰ و -۲.۵ (مثلاً -۱.۱، -۱.۸ یا -۲.۴):
- استئوپنی (Osteopenia): این یعنی تراکم استخوان شما کمتر از حد نرمال است، اما هنوز به مرحله پوکی استخوان کامل نرسیدهاید. استئوپنی یک زنگ خطر است که نشان میدهد شما در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به پوکی استخوان در آینده هستید. این مرحله فرصت بسیار خوبی برای پیشگیری از پیشرفت بیماری است، از طریق تغییر سبک زندگی (مثل افزایش مصرف کلسیم و ویتامین D، ورزشهای تحمل وزن) و شاید در برخی موارد با توصیه پزشک، مصرف دارو.
- T-score -۲.۵ یا کمتر (مثلاً -۲.۶، -۳.۰ یا -۳.۵):
- پوکی استخوان (Osteoporosis): در این حالت، تراکم استخوان شما به طور قابل توجهی کاهش یافته است و استخوانهای شما بسیار شکننده شدهاند. این وضعیت خطر شکستگی را به شدت افزایش میدهد، حتی با یک ضربه یا افتادن کوچک. در این مرحله، معمولاً پزشک علاوه بر توصیههای سبک زندگی، درمانهای دارویی را برای تقویت استخوان و کاهش خطر شکستگی شروع میکند.
مکانهای اندازهگیری T-score:
T-score معمولاً برای ستون فقرات (L1-L4), گردن فمور (Neck of Femur – بخشی از استخوان ران در نزدیکی مفصل لگن) و گاهی ساعد اندازهگیری میشود. پزشک پایینترین T-score را که معیار اصلی برای تشخیص است در نظر میگیرد
۲. Z-score (زد-اسکور): مقایسهای متفاوت
Z-score کمتر برای تشخیص اصلی استفاده میشود، اما برای ارزیابی وضعیت شما در مقایسه با همسالان خود بسیار مفید است، به خصوص در افراد زیر ۵۰ سال (بچهها، نوجوانان، جوانان، و خانمهای پیش از یائسگی و آقایان زیر ۵۰ سال).
- Z-score تراکم استخوان شما را با تراکم استخوان افراد همسن، همجنس، و همنژاد شما مقایسه میکند.
- Z-score کمتر از -۲.۰:
- اگر Z-score شما پایین باشد (مثلاً -۲.۰ یا کمتر)، نشاندهنده این است که تراکم استخوان شما کمتر از حد انتظار برای سن شماست. این میتواند پزشک را ترغیب کند تا به دنبال علت زمینهای کاهش تراکم استخوان بگردد، مثل بیماریهای مزمن، مصرف داروهای خاص، یا مشکلات هورمونی. اگر Z-score بالای -۲.۰ باشد، معمولاً به این معنی است که تراکم استخوان شما برای سن و جنس شما در محدوده مورد انتظار است، حتی اگر T-score پایین باشد.
نکات مهم دیگر در گزارش DEXA:
- تصاویر استخوانی: گزارش DEXA معمولاً شامل تصاویری از ستون فقرات و استخوان ران شماست که مناطقی که تراکم کمتری دارند، مشخص شدهاند.
- Osteoporosis Management Tool (OMT) یا FRAX Score: برخی از گزارشها ممکن است ابزارهایی مانند FRAX Score را هم شامل شوند. این ابزارها با در نظر گرفتن سن، جنسیت، وزن، سابقه شکستگی، مصرف سیگار و الکل، و سابقه خانوادگی پوکی استخوان، خطر ۱۰ ساله شکستگیهای اصلی استخوان (مثل ران، ستون فقرات، ساعد یا بازو) و شکستگی ران را در شما پیشبینی میکنند. این امتیاز به پزشک کمک میکند تا بهتر در مورد شروع درمان تصمیمگیری کند.
- مقادیر کلسیم و ویتامین D: هرچند در خود آزمایش DEXA اندازهگیری نمیشوند، اما پزشک معمولاً همراه با این آزمایش، سطح کلسیم و ویتامین D شما را هم بررسی میکند، چون این دو فاکتور نقش حیاتی در سلامت استخوان دارند.
خلاصه و نتیجهگیری:
- T-score: معیار اصلی برای تشخیص پوکی استخوان و استئوپنی است. هرچه منفیتر، وضعیت وخیمتر.
- Z-score: برای مقایسه با همسالان و یافتن علل ثانویه کاهش تراکم استخوان.
- بهترین کار: با در دست داشتن جواب آزمایش، به پزشک خود (متخصص داخلی، غدد، ارتوپدی یا روماتولوژی) مراجعه کنید. ایشان با در نظر گرفتن تمام جوانب بالینی شما (سن، جنسیت، سابقه بیماریها، داروها، عوامل خطر و سابقه شکستگی)، بهترین تفسیر و برنامه درمانی را برای شما ارائه خواهند داد.
علائم تراکم استخوان چیست

علائم پوکی استخوان (Osteoporosis): “قاتل خاموش” تا زمانی که…
همانطور که گفتم، پوکی استخوان در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامتی ندارد. این معمولاً تا زمانی ادامه پیدا میکند که استخوانها به قدری ضعیف شدهاند که دچار شکستگی میشوند. این شکستگیها میتوانند ناشی از یک ضربه کوچک، افتادن ساده، یا حتی فشارهای روزمره باشند.
رایجترین محلهای شکستگی در پوکی استخوان:
- ستون فقرات (مهرهها): این شکستگیها میتوانند منجر به درد شدید کمر، کاهش قد (ناگهانی یا تدریجی) و قوز پشتی (کیفوز) شوند.
- لگن (مفصل ران): شکستگی لگن اغلب در افراد مسن رخ میدهد و میتواند منجر به ناتوانی شدید و از دست دادن استقلال در حرکت شود.
- مچ دست: معمولاً در اثر زمین خوردن و تلاش برای مهار افتادن با دست باز اتفاق میافتد.
اما اگر علائم اولیه وجود داشته باشد، یا زمانی که بیماری پیشرفت میکند، ممکن است موارد زیر را مشاهده کنید:
- کاهش تدریجی قد: شاید یکی از اولین نشانههای قابل مشاهده باشد. به دلیل کلاپس (فروپاشی) مهرههای ستون فقرات که ناشی از پوکی استخوان است، قد فرد به تدریج کوتاهتر میشود.
- قوز پشت (Kyphosis یا “Dowager’s Hump”): به دلیل شکستگیهای فشاری در مهرهها و تغییر شکل ستون فقرات، پشت فرد به سمت جلو خم شده و قوز پیدا میکند.
- درد کمر یا گردن: دردهای مزمن یا حاد در کمر یا گردن، به خصوص اگر با فعالیتهای روزمره (مثل بلند کردن اشیاء یا حتی سرفه و عطسه) تشدید شوند، میتوانند نشانهای از شکستگیهای فشاری مهرهها باشند.
- شکستگیهای استخوانی با حداقل ضربه (Fragility Fractures): این مهمترین و شایعترین علامت پوکی استخوان پیشرفته است. اگر استخوانی با یک ضربه کوچک (که در حالت عادی منجر به شکستگی نمیشود) یا حتی بدون هیچ ضربه مشخصی میشکند، این یک پرچم قرمز بسیار بزرگ برای پوکی استخوان است.
- کاهش تواناییهای حرکتی و درد: به دلیل درد ناشی از شکستگیها و تغییر شکل استخوانها، ممکن است فرد در انجام کارهای روزمره دچار مشکل شود.
چه کسانی باید به فکر پوکی استخوان باشند (عوامل خطر)؟
از آنجا که علائم دیر ظاهر میشوند، مهم است که عوامل خطر را بشناسیم و در صورت وجود آنها، با پزشک مشورت کرده و در مورد انجام تست تراکم استخوان (DEXA) تصمیم بگیریم.
عوامل خطر اصلی:
- جنسیت مونث: زنان، به خصوص پس از یائسگی، به دلیل کاهش هورمون استروژن، بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند.
- سن بالا: با افزایش سن، خطر پوکی استخوان افزایش مییابد.
- سابقه خانوادگی: اگر والدین یا خواهر و برادرتان پوکی استخوان یا شکستگی لگن داشتهاند، شما هم در معرض خطر بالاتری هستید.
- کمبود کلسیم و ویتامین D: این دو ماده برای سلامت استخوان ضروری هستند.
- وزن پایین و لاغری مفرط: داشتن توده بدنی کم میتواند ریسک را افزایش دهد.
- بیتحرکی و عدم فعالیت بدنی: ورزشهای تحمل وزن به تقویت استخوانها کمک میکنند.
- مصرف برخی داروها: مثل کورتیکواستروئیدها (کورتون)، برخی داروهای ضد تشنج، برخی داروهای ضد سرطان.
- برخی بیماریهای مزمن: مانند بیماریهای التهابی روده، سلیاک، بیماریهای کلیوی یا کبدی، پرکاری تیروئید و پاراتیروئید، دیابت.
- سیگار کشیدن و مصرف الکل زیاد.
- سابقه شکستگیهای قبلی.
سن آزمایش تراکم استخوان
چه کسانی و در چه سنی باید DEXA Scan انجام دهند؟
بطور کلی، دستورالعملهای پزشکی بر اساس عوامل خطر و سن افراد را برای انجام این آزمایش توصیه میکنند:
1. همه زنان 65 ساله و بالاتر:
این گروه اصلیترین کاندیدا هستند. دلیلش هم این است که با افزایش سن، به خصوص پس از یائسگی، زنان بیشتر در معرض کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان قرار میگیرند.
2. همه مردان 70 ساله و بالاتر:
اگرچه پوکی استخوان در مردان کمتر از زنان شایع است، اما با افزایش سن خطر آن در مردان نیز بالا میرود.
3. زنان یائسه (پستمنوپوز) زیر 65 سال و مردان 50 تا 69 ساله که دارای عوامل خطر پوکی استخوان هستند:
اینجا قضیه کمی پیچیدهتر میشود. اگر فردی در این محدوده سنی قرار دارد و همزمان یک یا چند مورد از عوامل خطر زیر را نیز داراست، باید با پزشک خود در مورد انجام DEXA Scan مشورت کند:
- سابقه شکستگیهای شکننده (Fragility Fractures): یعنی شکستگیهایی که با حداقل ضربه (مثلاً زمین خوردن از ارتفاع خود فرد) رخ دادهاند. این میتواند نشانه اولیه پوکی استخوان باشد.
- وزن بدنی پایین: به خصوص شاخص توده بدنی (BMI) کمتر از 18.5
- استفاده طولانیمدت از داروهای خاص: به ویژه کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون) به مدت 3 ماه یا بیشتر، داروهای ضد صرع، برخی داروهای ضد سرطان، داروهای کاهشدهنده هورمونها (مثلاً در سرطان پروستات یا سینه).
- بیماریهای خاص: مانند آرتریت روماتوئید، بیماری کرون، کولیت اولسراتیو، بیماری سلیاک، اختلالات تیروئید یا پاراتیروئید کنترل نشده، بیماری مزمن کلیوی یا کبدی، دیابت نوع 1.
- سابقه خانوادگی قوی پوکی استخوان: به خصوص شکستگی لگن در والدین.
- سیگار کشیدن یا مصرف زیاد الکل.
- زنانی که زود یائسه شدهاند (قبل از 45 سالگی).
- زنانی که دورههای قاعدگی نامنظم یا قطع شده (آمنوره) داشتهاند.
4. افرادی که در حال مصرف داروهای درمان پوکی استخوان هستند:
DEXA Scan برای پایش و بررسی اثربخشی درمان در این افراد نیز استفاده میشود.
5. افرادی که کاهش قد یا قوز پشتی جدید پیدا کردهاند:
اینها میتوانند نشانههای شکستگیهای فشاری مهرهها باشند که ناشی از پوکی استخوان هستند.
6. کودکان و نوجوانان:
DEXA Scan معمولاً برای کودکان و نوجوانان به طور روتین توصیه نمیشود، مگر اینکه شرایط پزشکی خاصی داشته باشند که بر سلامت استخوانهایشان تأثیر بگذارد (مانند برخی بیماریهای مزمن، یا مصرف داروهایی که بر استخوان اثر میگذارند). در این موارد، پزشک متخصص اطفال یا غدد کودکان تصمیمگیری میکند.
برای آزمایش تراکم استخوان باید ناشتا باشیم

نکات مهم دیگری که قبل از DEXA Scan باید رعایت کنید:
- پوشش مناسب: بهتر است لباسهای راحت و گشاد بپوشید. از پوشیدن لباسهایی که دکمهها، زیپها، سگکها یا هر نوع فلز دیگری (مانند سیم زیر سوتین) دارند خودداری کنید، چون ممکن است در تصاویر رادیولوژی اختلال ایجاد کنند.
- خارج کردن اشیاء فلزی: تمام جواهرات، ساعت، کمربند، عینک و هر شیء فلزی دیگری را قبل از آزمایش خارج کنید.
- اطلاع به پزشک یا تکنسین در مورد بارداری: اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، حتماً قبل از آزمایش اطلاع دهید. اگرچه میزان اشعه در DEXA Scan بسیار کم است، اما رعایت احتیاط در دوران بارداری ضروری است.
- مصرف مکملهای کلسیم: اگر مکملهای کلسیم مصرف میکنید، ممکن است از شما خواسته شود که آنها را 24 تا 48 ساعت قبل از آزمایش مصرف نکنید. این به این دلیل است که کلسیم موجود در قرصها میتواند در دستگاه گوارش شما دیده شود و بر نتایج اسکن ستون فقرات یا لگن تأثیر بگذارد. حتماً از پزشک یا مرکز تصویربرداری خود در این مورد سوال کنید.
- مصرف اخیر باریوم یا کنتراست: اگر اخیراً (در چند روز گذشته) هرگونه آزمایش تصویربرداری دیگری داشتهاید که شامل مصرف باریوم یا تزریق ماده حاجب (کنتراست) بوده است (مثلاً CT اسکن با کنتراست یا باریوم اِنمای دستگاه گوارش)، حتماً به مرکز تصویربرداری اطلاع دهید. این مواد میتوانند بر نتایج DEXA Scan تأثیر بگذارند و ممکن است نیاز باشد آزمایش شما به تأخیر بیفتد.
تراکم استخوان چیست و چگونه انجام میشود
تراکم استخوان چیست؟ (Bone Mineral Density – BMD)
خیلی ساده بگویم، تراکم استخوان به میزان مواد معدنی (عمدتاً کلسیم و فسفر) موجود در حجم مشخصی از استخوان اشاره دارد. هرچه میزان این مواد معدنی بیشتر باشد، استخوان متراکمتر، چگالتر و در نتیجه محکمتر و مقاومتر در برابر شکستگی است. برعکس، هرچه تراکم استخوان کمتر باشد، استخوان پوکتر، ضعیفتر و مستعدتر برای شکستگی خواهد بود.
تصور کنید استخوانهای شما شبیه به یک اسفنج هستند. در یک اسفنج سالم و قوی، سوراخها کوچک و فضاهای خالی کم است. اما در یک اسفنج پوک و ضعیف، سوراخها بزرگتر و فضاهای خالی بیشتر است. به همین دلیل، یک استخوان با تراکم پایین، ساختار داخلی ضعیفتری دارد و با کوچکترین فشار یا ضربه ممکن است بشکند.
چرا تراکم استخوان مهم است؟
تراکم استخوان یک شاخص حیاتی برای ارزیابی سلامت استخوانها و پیشبینی خطر شکستگی است. پایین بودن تراکم استخوان، نشانه اصلی پوکی استخوان (Osteoporosis) است.
تست تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟ (DEXA Scan)
برای اندازهگیری تراکم استخوان، استاندارد طلایی و دقیقترین روش، آزمایشی به نام “جذبسنجی اشعه ایکس با انرژی دوگانه” (Dual-energy X-ray Absorptiometry) است که به اختصار DEXA (دکسا) یا DXA نامیده میشود. گاهی به آن “اسکن تراکم استخوان” یا “دانسیومتری استخوان” هم میگویند.
خب، دکسا اسکن چطور انجام میشود؟
- آمادگی قبل از آزمایش:
- همانطور که قبلاً گفتم، نیازی به ناشتا بودن نیستید.
- فقط کافی است لباس راحت و بدون دکمه، زیپ یا هر شیء فلزی بپوشید. تمام جواهرات و اشیاء فلزی را از خود جدا کنید.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، حتماً اطلاع دهید.
- موقعیت در طول اسکن:
- شما روی یک تخت اسکن دراز میکشید.
- یک بازوی مکانیکی کوچک که دستگاه تولید اشعه ایکس و دتکتور (ردیاب) را حمل میکند، به آرامی بالای بدن شما حرکت میکند.
- نحوه کار دستگاه:
- دستگاه DEXA دو پرتو اشعه ایکس (با انرژیهای متفاوت) را به سمت استخوانهای شما ارسال میکند.
- این دو پرتو با سرعتهای متفاوتی از بافتهای نرم (مثل چربی و ماهیچه) و بافت سخت (استخوان) عبور میکنند.
- دتکتور میزان اشعهای که از استخوانها عبور کرده و به آن رسیده را اندازهگیری میکند.
- بر اساس این تفاوت در جذب اشعه، کامپیوتر میتواند میزان مواد معدنی موجود در استخوان (BMD) را محاسبه کند.
- نواحی مورد بررسی:
- DEXA Scan معمولاً تراکم استخوان را در مهمترین نواحی که بیشتر در معرض شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان هستند، اندازهگیری میکند:
- ستون فقرات تحتانی (L-spine): معمولاً مهرههای کمری 1 تا 4.
- مفصل ران (هیپ): به خصوص گردن فمور و مفصل ران کلی.
- گاهی اوقات نیز ساعد (مچ دست)، به خصوص اگر مشکل در نواحی دیگر وجود دارد یا فرد چاقی مفرط دارد که اسکن هیپ یا ستون فقرات را دشوار میکند.
- DEXA Scan معمولاً تراکم استخوان را در مهمترین نواحی که بیشتر در معرض شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان هستند، اندازهگیری میکند:
- مدت زمان آزمایش:
- این آزمایش بسیار سریع است و معمولاً تنها 10 تا 20 دقیقه طول میکشد.
- در طول آزمایش باید کاملاً بیحرکت بمانید تا تصاویر واضحی ثبت شود.
- میزان اشعه:
- میزان اشعهای که در DEXA Scan استفاده میشود، بسیار کم است و حتی کمتر از اشعهای است که در یک عکس ساده رادیولوژی قفسه سینه وجود دارد. این مقدار آنقدر کم است که میتوان آن را با اشعهای که در طول یک سفر هوایی طولانی دریافت میکنید، مقایسه کرد.
نتایج آزمایش (T-score و Z-score):
پس از انجام اسکن، نتایج به صورت عددی بیان میشوند و معمولاً شامل دو معیار اصلی هستند که قبلاً هم به آنها اشاره کردم:
- T-score: مقایسه تراکم استخوان شما با یک جوان سالم 30 ساله (معیار اصلی تشخیص پوکی استخوان).
- Z-score: مقایسه تراکم استخوان شما با افراد همسن، همجنس و همنژاد خودتان (مفید برای افراد زیر 50 سال و بررسی علل ثانویه پوکی استخوان).

